Ovulatie calculator

Als vrouw heb je de term "ovulatie" (of eisprong) vast al vaak gehoord. Maar wat houdt het precies in? De ovulatie vindt plaats tijdens je menstruatiecyclus, op het moment dat een eierstok een rijpe eicel vrijgeeft. Zodra deze eicel vrijkomt, kan deze door een zaadcel worden bevrucht. Na een succesvolle bevruchting reist de eicel naar de baarmoeder, waar deze zich innestelt en een zwangerschap ontstaat. Als de eicel echter niet wordt bevrucht, valt deze uiteen. Vervolgens wordt het ongebruikte baarmoederslijmvlies afgestoten, wat leidt tot de menstruatie.

Inzicht in dit proces is cruciaal, of je nu juist zwanger wilt worden of een zwangerschap probeert te voorkomen. Het bijhouden van je menstruatiecyclus kan bovendien nuttig zijn bij het signaleren van eventuele medische aandoeningen. Een ovulatie calculator is een ideaal hulpmiddel om deze cyclus nauwkeurig in kaart te brengen.

Als je probeert zwanger te worden, vergroot je je kansen aanzienlijk door te weten op welke dagen van de maand je het meest vruchtbaar bent. De gemiddelde menstruatiecyclus duurt ongeveer 28 dagen, al verschilt dit van vrouw tot vrouw. Binnen deze cyclus zijn er gemiddeld slechts zes dagen waarop je daadwerkelijk zwanger kunt raken. Deze periode noemen we de "vruchtbare dagen" of het vruchtbare venster.

Onze gratis ovulatie calculator helpt je in te schatten wanneer deze vruchtbare periode plaatsvindt. Houd er wel rekening mee dat de calculator een gerichte schatting geeft; het biedt geen garantie op een zwangerschap, aangezien elk lichaam uniek is.

Omdat je vruchtbare periode slechts ongeveer zes dagen duurt, is de kans groot dat je dit belangrijke moment misloopt als je je cyclus niet bijhoudt. Gebruik daarom een ovulatie calculator om je meest vruchtbare dagen te berekenen en precies te weten wanneer je de grootste kans hebt om zwanger te raken.

Het ovulatieproces

De menstruatiecyclus begint op de eerste dag van je menstruatie. Dit markeert de start van de follikelfase. Tijdens deze fase geeft de hypofyse in de hersenen het follikelstimulerend hormoon (FSH) af. Dit hormoon stimuleert de groei van follikels (vochtblaasjes) in de eierstokken, die elk een onrijpe eicel bevatten. Zodra één van deze eicellen dominant en volledig rijp is, veroorzaakt een snelle stijging van het luteïniserend hormoon (LH) de daadwerkelijke eisprong.

De ovulatie vindt over het algemeen 10 tot 16 dagen voor de start van de volgende menstruatie plaats. Dit kan echter sterk variëren tussen vrouwen, en zelfs van cyclus tot cyclus. Na de eisprong start de luteale fase, waarin je lichaam zich voorbereidt op een mogelijke zwangerschap. Als er geen bevruchting plaatsvindt, degenereert het corpus luteum (het gele lichaam, oftewel de follikel die achterblijft na de eisprong). Dit zorgt voor een daling van de hormonen progesteron en oestrogeen, waarna het opgebouwde baarmoederslijmvlies wordt afgestoten tijdens je menstruatie. Ontstaat er wél een zwangerschap, dan blijven de hormoonspiegels hoog om het baarmoederslijmvlies en het embryo te beschermen.

Elke vrouw heeft een unieke cyclus. De gemiddelde duur varieert van 25 tot 35 dagen. Ook de regelmaat kan verschillen; sommige vrouwen hebben kortere of langere cycli. Het is een complex samenspel van hormonen en fysiologische processen dat bij elke nieuwe menstruatie weer van voor af aan begint.

Symptomen van ovulatie

Er zijn zeven belangrijke symptomen waaraan je een naderende ovulatie kunt herkennen:

• Een licht gezwollen vulva of vagina,
• Een basale lichaamstemperatuur die kort daalt en daarna duidelijk stijgt,
• Een verhoogd libido (meer zin in seks),
• Een baarmoedermond die zachter aanvoelt, iets meer openstaat en hoger ligt,
• Licht vaginaal bloedverlies (spotting),
• Lichte krampen of een stekende pijn in de onderbuik (ovulatiepijn of mittelschmerz),
• Baarmoederhalsslijm (cervixslijm) dat dunner en transparanter wordt en lijkt op rauw eiwit.

Hormonale veranderingen tijdens de ovulatie

De eierstokken hebben twee hoofdfuncties: de productie van eicellen en de aanmaak van hormonen. Wanneer een meisje wordt geboren, bevatten haar eierstokken al enkele miljoenen onrijpe eicellen. Er worden tijdens haar verdere leven geen nieuwe eicellen meer aangemaakt.

Deze voorraad eicellen verandert voortdurend, en veel ervan sterven af voordat ze ooit volwassen worden. Dit verlies aan eicellen is een continu proces: het gebeurt al voor de geboorte, tijdens de puberteit en zelfs wanneer een vrouw anticonceptie gebruikt. De eierstokken verkeren in feite in een constante staat van verminderende eicelreserves.

De reproductieve veroudering van een vrouw verloopt sneller dan haar biologische leeftijd. Dit komt door de gestage afname van het aantal oögoniën (kiemcellen). Het absolute hoogtepunt in het aantal kiemcellen wordt al in de baarmoeder bereikt, rond de 20 tot 22 weken zwangerschap. Een vrouwelijke foetus heeft dan tot wel 7 miljoen cellen in verschillende ontwikkelingsstadia.

Bij de geboorte heeft een meisje nog ongeveer 2 miljoen eicellen over. Tegen de tijd dat ze voor het eerst menstrueert, zijn er nog slechts 250.000 tot 450.000 follikels aanwezig. Rond het 35e levensjaar zijn er nog zo'n 25.000 follikels over.

Tijdens de puberteit zorgt de toename van de hormonen LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) ervoor dat de eicellen beginnen te rijpen en dat er zich vocht ophoopt rondom de eicel in de follikel.

Zoals eerder benoemd, is de eerste dag van de menstruatie tevens dag één van je cyclus. In deze beginfase is de oestrogeenspiegel laag, waardoor de hersenen het signaal krijgen om meer LH en FSH af te geven. Deze hormonen stimuleren de groei van de eierstokfollikels.

Hoewel er maandelijks meerdere follikels beginnen te rijpen, zal er één aanzienlijk sneller groeien dan de rest. Dit noemen we de dominante follikel.

Rond dag zeven van de cyclus blijft de dominante follikel doorgroeien, terwijl de oestrogeenspiegel in het bloed begint te stijgen. Deze stijging van oestrogeen remt de aanmaak van het follikelstimulerend hormoon, wat ertoe leidt dat de overige, kleinere follikels afsterven.

Zodra de oestrogeenspiegel hoog genoeg is, geeft het lichaam een grote piek van het LH-hormoon af, meestal rond dag 13 van een gemiddelde cyclus. Deze LH-piek activeert een complexe reeks gebeurtenissen in de eierstok, wat leidt tot de definitieve rijping van de eicel. Ongeveer 28 tot 36 uur na deze LH-piek vindt de daadwerkelijke ovulatie (eisprong) plaats.

De cellen die achterblijven in de lege follikel transformeren zich in het corpus luteum (het gele lichaam). Dit orgaantje begint naast oestrogeen ook grote hoeveelheden progesteron te produceren. Dit hormoon bereidt het baarmoederslijmvlies voor op een eventuele innesteling van een bevruchte eicel.

De tweede helft van je menstruatiecyclus wordt de luteale fase genoemd. Deze fase begint direct na de eisprong en duurt normaal gesproken 10 tot 15 dagen.

Tijdens deze periode past het lichaam zich aan om een potentieel embryo te ondersteunen. Deze veranderingen worden aangestuurd door progesteron. Onder invloed van dit hormoon bouwt de baarmoeder een weelderig, bloedrijk slijmvlies op.

Bij een succesvolle zwangerschap blijft het corpus luteum progesteron afgeven tot ongeveer de tiende week. Als er geen embryo innestelt, verschrompelt het corpus luteum. De progesteronspiegel daalt snel, waarna het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten en de menstruatie begint.

Wanneer kun je een ovulatie verwachten?

Bij een regelmatige menstruatiecyclus vindt de ovulatie doorgaans plaats rond de 14 dagen vóór je volgende menstruatie. Bij een gemiddelde cyclus van 28 dagen betekent dit dat de eisprong ongeveer op dag 14 (gerekend vanaf de eerste dag van je menstruatie) plaatsvindt.

Tools voor het opvolgen van de ovulatie

Een online ovulatie calculator is de snelste en makkelijkste manier om je vruchtbare dagen te berekenen. Daarnaast zijn er diverse andere, nauwkeurigere methoden om de ovulatie vast te stellen:

• Folliculometrie (echoscopie bij de gynaecoloog; de meest nauwkeurige en objectieve methode).
• Ovulatietesten. Deze meten de piek van het LH-hormoon in je urine, die ongeveer 24 tot 36 uur voor de ovulatie optreedt. Houd er rekening mee dat valspositieve resultaten bij dit soort thuistesten soms kunnen voorkomen.
• De basale lichaamstemperatuur meten (temperatuurmethode). Door dagelijks je temperatuur bij te houden in een grafiek, kun je achteraf bepalen of en wanneer de eisprong heeft plaatsgevonden.
• Bloedonderzoek. Om met zekerheid vast te stellen of je een eisprong hebt gehad, kan een arts de progesteronwaarde in je bloed meten. Deze stijgt sterk rond dag 7 na de ovulatie.

De dag van de ovulatie bepalen door temperatuurverandering

Je lichaamstemperatuur schommelt gedurende de dag. Je zogenoemde basale temperatuur (rusttemperatuur) bereikt zijn laagste punt tijdens je slaap. Aan het verloop van deze temperatuur gedurende de maand kun je de eisprong herkennen.

Tijdens de eerste helft van je cyclus blijft je basale temperatuur redelijk stabiel. Vlak voor de ovulatie daalt de temperatuur soms minimaal (een fractie van een graad). Vlak na de eisprong stijgt de temperatuur plotseling tot boven het niveau van vóór de ovulatie. De temperatuurstijging na de ovulatie is slechts 0,3 tot 0,6 graden Celsius. Hoewel deze sprong klein is, kun je bij consequent meten een duidelijk patroon ontdekken.

Om deze methode betrouwbaar toe te passen, zijn een paar strikte regels belangrijk:

• Gebruik een zeer nauwkeurige (bij voorkeur digitale) thermometer met twee cijfers achter de komma, zodat je de kleinste schommelingen kunt registreren.
• Meet je temperatuur direct na het ontwaken, nog vóór je uit bed stapt. Zelfs even opstaan om een thermometer uit een la te pakken, kan je hartslag en temperatuur al verhogen.
• Voor een betrouwbaar resultaat moet je elke dag op exact hetzelfde tijdstip meten, nadat je minstens drie uur onafgebroken hebt geslapen.
• Rectaal of vaginaal meten is het meest betrouwbaar. Via de mond of onder de oksel meten geeft te veel afwijkingen.
• Deze methode vereist discipline en een regelmatige levensstijl. Desondanks kunnen er onverwachte pieken of dalen in je curve ontstaan. Je basale temperatuur wordt namelijk ook beïnvloed door factoren als ziekte, stress, slaaptekort, alcoholgebruik of seks de avond ervoor. Hierdoor kan het soms lastig zijn om de exacte dag van de eisprong aan te wijzen.

Ovulatie is noodzakelijk om zwanger te raken

Als je een kinderwens hebt, is timing essentieel. Heb je een regelmatige cyclus? Dan is de ideale dag om gemeenschap te hebben de dag vóór de ovulatie. Je kansen zijn echter ook aanzienlijk in de vijf dagen voorafgaand aan de eisprong en op de dag van de eisprong zelf.

Het belangrijkste is dat je weet wanneer je eisprong nadert, zodat je in deze vruchtbare periode regelmatiger seks kunt hebben. Spermacellen kunnen in de baarmoeder en eileiders namelijk tot wel vijf dagen overleven, in afwachting van de eicel (die zelf na de eisprong maar 12 tot 24 uur leeft). Door in de dagen voor de eisprong al seks te hebben, zorg je dat er een voorraadje gezonde zaadcellen klaarligt zodra het eitje springt.

Andersom is inzicht in je cyclus ook nuttig als je juist níét zwanger wilt worden. Hoewel de kalendermethode onbetrouwbaar is als primaire anticonceptie, geeft het wel inzicht in de dagen waarop het risico op zwangerschap het hoogst is. Een gratis ovulatie calculator is dus voor elke vrouw een handig hulpmiddel om haar lichaam beter te leren kennen.

Meerdere ovulaties tijdens dezelfde cyclus

Soms wordt weleens gedacht dat een vrouw meerdere keren per maand, met dagen of weken ertussen, kan ovuleren. Dat is een fabel. Een ovulatie vindt slechts één keer per cyclus plaats. Wat wél mogelijk is, is dat er tijdens dit ovulatiemoment meerdere eicellen (meestal twee) tegelijk of binnen 24 uur vrijkomen.

Wanneer er meerdere eicellen springen en deze allemaal bevrucht worden door sperma, ontstaat een meerlingzwangerschap (bijvoorbeeld een twee-eiige tweeling). Het lichaam kan echter nooit op totaal verschillende momenten in één cyclus eicellen loslaten. Zodra de ovulatie heeft plaatsgevonden, zorgt het hormoon progesteron ervoor dat er die maand geen nieuwe eisprong meer kan optreden.

Vrouwelijke onvruchtbaarheid en het uitblijven van de ovulatie

Helaas ovuleert niet elke vrouw regelmatig. Het uitblijven van de eisprong (anovulatie) is een van de belangrijkste oorzaken van onvruchtbaarheid. Problemen met de hypofyse, de hormoonbalans of de eierstokken kunnen de cyclus verstoren. Veelvoorkomende ovulatiestoornissen zijn:

PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom)

PCOS is de meest voorkomende oorzaak van ovulatieproblemen. Bij deze aandoening zorgt een verstoorde hormoonbalans ervoor dat eicellen niet goed rijpen, wat de eisprong in de weg staat. Het gaat vaak gepaard met symptomen als overgewicht, insulineresistentie, acné en overmatige lichaams- of gezichtsbeharing (hirsutisme).

Primaire ovariële insufficiëntie (POI)

Deze aandoening, ook wel bekend als vervroegde overgang of prematuur ovariumfalen, houdt in dat de eierstokken al op jonge leeftijd hun voorraad eicellen verliezen of stoppen met functioneren. Dit kan erfelijk zijn, veroorzaakt worden door een auto-immuunziekte of het gevolg zijn van medische behandelingen zoals chemotherapie.

Disfunctie van de hypothalamus

Eerder bespraken we de hormonen LH en FSH, die onmisbaar zijn voor een gezonde menstruatiecyclus. Bij hypofyse- of hypothalamusdisfunctie wordt de productie van deze hersenhormonen verstoord. Symptomen zijn onregelmatige cycli of het compleet wegblijven van de menstruatie (amenorroe). Dit wordt vaak getriggerd door factoren als extreem gewichtsverlies (ondergewicht), eetstoornissen, overmatige fysieke training of zware emotionele stress.

Hyperprolactinemie (te veel prolactine)

De hypofyse kan soms te veel van het hormoon prolactine aanmaken, wat de aanmaak van oestrogeen onderdrukt en de eisprong stopt. Dit kan ontstaan door goedaardige tumoren op de hypofyse, maar ook door het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals antidepressiva of bloeddrukverlagers.

Andere veelvoorkomende oorzaken

Hoewel ovulatiestoornissen vaak de kern van onvruchtbaarheid vormen, spelen andere medische problemen soms ook een rol. Factoren die een zwangerschap kunnen bemoeilijken zijn onder andere verstopte of beschadigde eileiders (vaak door een onbehandelde SOA of bekkenontsteking), endometriose, en structurele problemen aan de baarmoeder of baarmoederhals.